Overleden dierbare herdenken samen met kinderen: tips

Het verlies van iemand van wie je houdt, kan een gezin volledig op zijn kop zetten. Ook kinderen voelen het gemis, maar laten hun verdriet niet altijd zien zoals volwassenen dat doen. Het ene moment zijn ze verdrietig of stellen ze veel vragen, terwijl ze even later weer zorgeloos kunnen spelen. Dat betekent niet dat het verlies hen niet raakt. Kinderen rouwen vaak op hun eigen manier en in hun eigen tempo. Samen herinneringen ophalen en iemand blijven herdenken kan troost en houvast geven. Het helpt een kind om te ervaren dat er ruimte is voor verdriet, maar óók voor mooie herinneringen, grappige verhalen en fijne momenten samen. Hoe je dat doet, hoeft helemaal niet groots te zijn. Juist kleine rituelen kunnen veel betekenen. Hieronder vind je 10 liefdevolle ideeën om samen met een kind een overleden dierbare te blijven herinneren.

Samen met kinderen een overleden dierbare herdenken: 10 liefdevolle ideeën

1. Haal samen herinneringen op

Praat af en toe over degene die jullie missen. Vertel bijvoorbeeld zelf een grappige herinnering of vraag wat het kind zich nog goed kan herinneren. Foto's en filmpjes kunnen daarbij helpen. Probeer zo'n gesprek niet te forceren. Soms wil een kind uitgebreid vertellen en op een ander moment helemaal niet. Allebei is goed. Ook lachen om een mooie of gekke herinnering mag. Verdriet en plezier kunnen prima naast elkaar bestaan. Je kunt bijvoorbeeld vragen:

• Wat vond je het leukste om samen te doen?

• Waar moest je altijd om lachen?

• Wat mis je het meest?

• Welke herinnering zou je nooit willen vergeten?

2. Maak een persoonlijke herinneringsdoos

Een herinneringsdoos geeft dierbare spullen een eigen plek. Zoek samen een mooie doos uit of versier er zelf één met tekeningen, stickers, foto's of kleuren die bij de overledene passen. Vul de doos vervolgens met spullen die herinneringen oproepen. Denk aan foto's, brieven, kaartjes, een sieraad, een klein kledingstuk of een voorwerp dat bij de persoon hoorde. Ook een zelfgemaakte tekening of geschreven herinnering kan erin. De doos hoeft nooit 'af' te zijn. Een kind kan er later altijd iets aan toevoegen of er juist iets uithalen om even vast te houden.

3. Plant samen iets dat blijft groeien

Een boom, struik, plant of bloemenperk kan een bijzondere herinneringsplek worden. Kies bijvoorbeeld de lievelingsbloem van de overledene, een plant in diens favoriete kleur of iets wat ieder voorjaar opnieuw gaat bloeien. Kinderen kunnen helpen met planten, water geven en verzorgen. Zo ontstaat een plek waar jullie af en toe naartoe kunnen gaan om te kijken, te praten of gewoon even samen te zijn. Heb je geen tuin? Een mooie plant in een pot op het balkon of in huis kan net zo betekenisvol zijn.

4. Lees samen een boek over verlies en rouw

Soms zijn gevoelens moeilijk onder woorden te brengen. Een prentenboek of kinderboek over afscheid en verlies kan dan helpen. Een verhaal geeft een kind de kans om zich in iemand anders te herkennen en kan op een natuurlijke manier vragen oproepen. Je hoeft tijdens het lezen niet overal een gesprek van te maken. Soms is alleen samen lezen al genoeg. Let vooral op een boek dat past bij de leeftijd en belevingswereld van het kind. Jongere kinderen hebben vaak behoefte aan eenvoudige en duidelijke uitleg, terwijl oudere kinderen soms juist meer willen weten of praten.

5. Doe iets goeds in de naam van de overledene

Was iemand gek op dieren, dol op de natuur of betrokken bij een bepaald goed doel? Dan kan het mooi zijn om daar samen iets mee te doen. Je kunt bijvoorbeeld geld inzamelen, speelgoed doneren, afval opruimen in de natuur of iets maken voor iemand die wel wat aandacht kan gebruiken. Vertel daarbij waarom jullie juist voor deze activiteit kiezen. Zo wordt het niet alleen iets goeds doen, maar ook een manier om te vertellen wat de overleden dierbare belangrijk vond.

6. Geef bijzondere dagen een eigen ritueel

Een verjaardag, feestdag, Vaderdag, Moederdag of de dag waarop iemand overleed kan extra confronterend zijn. Voor kinderen kan het fijn zijn als er op zulke dagen ruimte is om bewust bij iemand stil te staan. Vraag vooral wat het kind zelf prettig vindt. Misschien willen jullie samen:

• de lievelingstaart van de overledene bakken;

• een kaarsje aansteken;

• naar een bijzondere plek gaan;

• een favoriete film bekijken;

• muziek luisteren die bij die persoon hoort;

• samen een foto uitzoeken;

• iets koken wat jullie vroeger samen aten.

Zo'n ritueel mag ieder jaar hetzelfde zijn, maar dat hoeft niet. Wat goed voelt, kan met de tijd veranderen.

7. Geef creativiteit de ruimte

Niet ieder kind wil of kan over gevoelens praten. Tekenen, schilderen, knutselen, schrijven of spelen kan een andere manier zijn om uiting te geven aan wat er vanbinnen gebeurt. Een kind kan bijvoorbeeld een tekening maken van een mooie herinnering, een brief schrijven, een fotoboek versieren of een eigen herinneringskunstwerk maken. Ook tijdens het spelen kan verlies ineens naar boven komen. Een jong kind kan bijvoorbeeld met poppen of knuffels een afscheid naspelen. Je hoeft dat niet meteen te sturen of te verklaren. Door rustig mee te kijken en beschikbaar te zijn, geef je het kind ruimte om op een eigen manier bezig te zijn met wat er is gebeurd.

8. Maak een klein herinneringsplekje in huis

Een foto op een kastje, een kaarsje, een bijzonder voorwerp of een tekening kan samen een fijne herinneringsplek vormen. Laat het kind eventueel zelf bepalen wat daar komt te staan. Misschien wil hij of zij regelmatig iets veranderen, een nieuwe tekening neerleggen of een gevonden steen of bloem toevoegen. Zo hoeft degene die overleden is niet alleen tijdens speciale momenten ter sprake te komen. De herinnering mag gewoon onderdeel blijven van het dagelijks leven.

9. Schrijf een brief voor degene die je mist

Na een overlijden kunnen er nog veel dingen zijn die een kind had willen zeggen. Een brief of tekening kan helpen om die gedachten een plek te geven. Het kind kan bijvoorbeeld vertellen wat het die dag heeft meegemaakt, iets vragen, een herinnering opschrijven of simpelweg zeggen: ik mis je. Wat jullie daarna met de brief doen, bepalen jullie zelf. Bewaar hem in de herinneringsdoos, stop hem in een speciaal brievenbusje of leg hem op een herinneringsplek. Het schrijven zelf is vaak al waardevol.

10. Kies een tastbaar aandenken

Sommige kinderen vinden het prettig om iets bij zich te hebben dat aan hun dierbare herinnert. Dat kan iets bestaands zijn, zoals een steen, sieraad, foto of ander klein voorwerp. Je kunt ook samen een speciaal aandenken laten maken. Denk bijvoorbeeld aan:

• een 3D kristalfoto van Kristalfoto.nl

• een knuffel of kussen van een kledingstuk van de overledene;

• een armbandje of ander herinneringssieraad;

• een hanger met een vingerafdruk;

• een klein herinneringssteentje voor in een jas- of broekzak;

• een fotohanger voor aan een tas;

• een voorwerp waarop een naam, datum of kort tekstje staat.

Laat een kind, als dat kan, zelf meebeslissen. Een aandenken dat voor volwassenen waardevol lijkt, hoeft voor een kind niet hetzelfde gevoel te hebben.

Laat het kind vooral zelf aangeven wat fijn voelt

Er bestaat geen perfecte manier om samen te herdenken. Het ene kind wil graag mee naar het graf of een andere herinneringsplek, terwijl een ander daar weinig behoefte aan heeft. Het ene kind praat veel, het andere nauwelijks. Geef daarom waar mogelijk keuzes. Je kunt bijvoorbeeld vragen: Wil je mee? Wil je iets maken? Zullen we vandaag even naar de foto's kijken? Een kind hoeft niet aan ieder ritueel mee te doen om iemand te blijven missen of lief te hebben.

Blijf eerlijk over de dood

Kinderen kunnen heel concrete vragen stellen over de dood. Probeer daar zo eerlijk en duidelijk mogelijk op te antwoorden, op een manier die past bij hun leeftijd. Woorden als slapen of weggaan kunnen voor jonge kinderen verwarrend zijn. Eenvoudige taal geeft vaak meer duidelijkheid. Je hoeft tegelijkertijd niet overal een antwoord op te hebben. Ook zeggen dat je iets niet weet, mag. En vergeet niet dat kinderen soms dezelfde vraag meerdere keren stellen. Dat kan hun manier zijn om langzaam te begrijpen wat er is gebeurd.

Geef rouw alle ruimte

Rouw kent geen vast stappenplan. Verdriet kan op onverwachte momenten terugkomen, bijvoorbeeld bij een verjaardag, een schoolvoorstelling of een belangrijke mijlpaal. Een kind kan iemand jaren later opnieuw op een andere manier gaan missen, simpelweg omdat het ouder wordt en beter begrijpt wat het verlies betekent. Het belangrijkste is daarom niet dat verdriet zo snel mogelijk verdwijnt. Het helpt vooral als een kind weet: ik mag praten over degene die ik mis, ik mag vragen stellen en ik hoef mijn gevoelens niet te verbergen. Merk je dat een kind langere tijd erg vastloopt, veel angst ervaart of dat veranderingen in gedrag, slapen, eten of functioneren je zorgen baren? Dan kun je hierover praten met bijvoorbeeld de huisarts, school of een deskundige op het gebied van rouw bij kinderen.

Herinneringen groeien met je mee

Herdenken betekent niet alleen terugkijken naar wat er niet meer is. Het kan ook een manier zijn om liefde, verhalen en gewoontes mee te nemen in het leven dat verdergaat. Misschien maken jullie ieder jaar dezelfde taart. Misschien komt er af en toe een nieuwe herinnering in de herinneringsdoos. Of misschien draagt een kind op spannende dagen een klein steentje of sieraad bij zich. Wil je samen een tastbaar aandenken uitzoeken? Op onze leverancierspagina vind je verschillende herinnerings- en troostproducten waarmee je een dierbare op een persoonlijke manier dichtbij kunt houden.