Emotionele en lichamelijke reacties na het overlijden van een dierbare

Verdriet, boosheid, vermoeidheid, schuldgevoel of juist opluchting. Na het overlijden van een dierbare kun je allerlei emoties en lichamelijke klachten ervaren. Soms wisselen die elkaar binnen een korte tijd af. Op andere momenten lijkt het alsof je juist helemaal niets voelt. Iedereen rouwt op zijn eigen manier. Er bestaat geen goede of foute manier van rouwen. Toch herkennen veel mensen dezelfde reacties. In dit artikel vertellen we over veelvoorkomende emotionele en lichamelijke reacties na het overlijden van een dierbare.

Rouwen na een verlies: veelvoorkomende gevoelens en lichamelijke klachten

Rouw heeft invloed op je hoofd én je lichaam

Na een ingrijpend verlies moet je niet alleen emotioneel wennen aan een nieuwe werkelijkheid. Ook je hersenen en lichaam zijn hard aan het werk om alle veranderingen te verwerken. Daardoor kun je klachten krijgen die je misschien niet direct met rouw in verband brengt. Je kunt merken dat je gedachten voortdurend afdwalen naar de persoon die is overleden. Mooie herinneringen, moeilijke momenten of vragen waarop geen antwoord komt, kunnen steeds opnieuw langskomen. Dat kost veel energie. Geen wonder dat veel mensen zich uitgeput voelen tijdens een periode van rouw.

Rouwbrein of rouwmist: waarom denken zo moeilijk kan zijn

Veel mensen ervaren na een verlies een zogenoemd rouwbrein of rouwmist. Je hersenen staan als het ware continu in de overlevingsstand. Hierdoor kun je merken dat je:

• moeite hebt om je te concentreren;

• afspraken of namen vergeet;

• woorden niet kunt vinden;

• sneller afgeleid bent;

• besluiteloos bent;

• het gevoel hebt dat je 'wazig' of verward bent.

Deze klachten kunnen beangstigend zijn, maar zijn meestal een normale reactie op een ingrijpende gebeurtenis. Je hersenen verwerken voortdurend het verlies, terwijl ze tegelijkertijd proberen om het dagelijks leven draaiende te houden. Naarmate de tijd verstrijkt, merken veel mensen dat hun concentratie en geheugen langzaam weer verbeteren. Dat tempo verschilt per persoon.

Verdriet

Verdriet is misschien wel de bekendste reactie op rouw. Toch uit verdriet zich bij iedereen anders. De één huilt dagelijks, terwijl een ander nauwelijks tranen laat. Sommige mensen voelen vooral een diep gemis of een leegte die moeilijk onder woorden te brengen is. Ook kan verdriet in golven komen. Op sommige dagen gaat het redelijk goed, terwijl een geur, liedje of foto ineens een intense emotie oproept. Dat is een normaal onderdeel van rouwen.

Boosheid

Boosheid komt vaker voor dan veel mensen denken. Je kunt boos zijn op de situatie, op het leven, op artsen, op iemand die betrokken was bij het overlijden of zelfs op de overledene. Na een onverwacht overlijden of een zelfdoding kunnen vragen als 'Waarom is dit gebeurd?' of 'Had ik iets kunnen voorkomen?' veel woede oproepen. Soms richt die boosheid zich naar binnen en word je boos op jezelf vanwege dingen die je wel of juist niet hebt gezegd of gedaan.

Schuldgevoel en spijt

Schuldgevoel is een veelvoorkomende reactie op verlies. Misschien vraag je je af of je vaker had moeten bellen, meer tijd had moeten vrijmaken of andere keuzes had moeten maken. Ook wanneer de relatie met de overledene ingewikkeld was, kun je spijt ervaren. Omdat er geen mogelijkheid meer is om bepaalde dingen uit te spreken of goed te maken, kunnen deze gevoelens lang blijven bestaan. Probeer jezelf eraan te herinneren dat schuldgevoel vaak voortkomt uit liefde en gemis. Wanneer deze gedachten je dagelijks blijven beheersen, kan het helpen om hierover te praten met iemand die je vertrouwt of met een professional.

Opluchting

Niet iedereen verwacht het, maar ook opluchting kan bij rouw horen. Bijvoorbeeld wanneer een dierbare na een lang ziekbed niet meer hoeft te lijden. Ook wanneer iemand jarenlang ernstig ziek was of veel pijn had, kan die opluchting naast verdriet bestaan. Soms ontstaat opluchting wanneer de relatie met de overledene moeilijk of onveilig was. Veel mensen schamen zich voor dat gevoel, terwijl het heel menselijk is. Verschillende emoties kunnen naast elkaar bestaan.

Angst

Een verlies kan je gevoel van veiligheid flink veranderen. Sommige mensen worden bang om opnieuw iemand te verliezen. Anderen maken zich meer zorgen over hun eigen gezondheid of die van hun naasten. Wanneer een dierbare bijvoorbeeld aan een bepaalde ziekte is overleden, kunnen ziekenhuizen, onderzoeken of lichamelijke klachten extra spanning oproepen. Ook angst voor de toekomst of voor een leven zonder de overledene komt veel voor.

Lichamelijke klachten bij rouw

Rouw is niet alleen emotioneel zwaar, maar ook lichamelijk voelbaar. Je lichaam reageert op de stress en de voortdurende spanning die een verlies met zich meebrengt. Veel voorkomende lichamelijke klachten zijn:

• vermoeidheid of een gevoel van uitputting;

• slaapproblemen;

• minder of juist meer eetlust;

• misselijkheid of een knoop in de maag;

• buikpijn;

• hoofdpijn;

• gespannen spieren in nek, schouders of rug;

• hartkloppingen;

• minder weerstand, waardoor je sneller ziek kunt worden.

Deze klachten zijn vaak tijdelijk, maar kunnen behoorlijk heftig zijn. Probeer daarom, hoe moeilijk ook, voldoende rust te nemen, regelmatig iets te eten en te blijven bewegen. Kleine wandelingen of een vast dagritme kunnen al helpen.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

De meeste lichamelijke en emotionele reacties horen bij een normaal rouwproces. Toch kan het voorkomen dat de klachten zo ernstig of langdurig zijn dat extra ondersteuning prettig is. Neem contact op met je huisarts wanneer je merkt dat je maandenlang nauwelijks meer kunt functioneren, je volledig vastloopt in het dagelijks leven of wanneer gevoelens van wanhoop steeds sterker worden. Ook bij aanhoudende lichamelijke klachten is het verstandig om deze medisch te laten beoordelen.

Rouwbegeleiding

Naast hulp van je huisarts kan ook rouwbegeleiding steun bieden. Een rouwcoach of rouwbegeleider helpt je om woorden te geven aan wat je doormaakt en biedt een veilige plek om je gevoelens en gedachten te delen. Dat betekent niet dat iemand je vertelt hoe je moet rouwen. Een rouwcoach kijkt juist samen met jou naar wat jij nodig hebt om stap voor stap verder te kunnen. Ook wanneer je het gevoel hebt vast te lopen, veel last hebt van schuldgevoelens, angst of rouwmist of merkt dat het verlies je dagelijks leven blijft beheersen, kan rouwbegeleiding veel helpen. Je hoeft niet te wachten tot het 'erg genoeg' is. Ook als je behoefte hebt aan een luisterend oor of meer inzicht in je rouwproces, kan professionele begeleiding waardevol zijn.

Stap voor stap...

Rouw kent geen vaste volgorde en geen einddatum. De ene dag kun je vooral verdriet voelen, terwijl je de volgende dag boos, leeg of juist opgelucht bent. Dat betekent niet dat je 'verkeerd' rouwt. Iedereen verwerkt verlies op een eigen manier en in een eigen tempo. Wees daarom mild voor jezelf. Je hoeft niet steeds sterk te zijn. Stap voor stap leer je een manier vinden om het verlies in je leven te verweven.