Een testament opstellen? Dit kun je erin vastleggen

Een testament opstellen is misschien niet iets waar je dagelijks bij stilstaat. Toch kan het verstandig zijn om na te denken over wat er met jouw bezittingen, geld en andere zaken gebeurt na je overlijden. Wie zijn jouw erfgenamen? Wie regelt jouw nalatenschap? En wie zorgt er voor je minderjarige kinderen als dat nodig is? Met een testament kun je veel van deze zaken zelf regelen. Maar wanneer heb je een testament nodig en wat kun je erin vastleggen? We leggen het stap voor stap uit.

Een testament opstellen: informatie en tips

Wat is een testament?

Een testament is een notariële akte waarin je vastlegt wat er na jouw overlijden moet gebeuren. Je kunt bijvoorbeeld bepalen wie jouw erfgenamen zijn, wie bepaalde bezittingen of geldbedragen krijgt en wie jouw nalatenschap afhandelt. In Nederland kun je vanaf je 16e jaar een testament laten opstellen. Dat moet bij een notaris. Een zelfgeschreven testament is niet rechtsgeldig. De notaris bespreekt jouw wensen met je, legt de gevolgen uit en verwerkt de afspraken in de notariële akte. Heb je geen testament? Dan bepaalt het wettelijke erfrecht wie jouw erfgenamen zijn en wat zij erven.

Waarom een testament opstellen?

Een testament is niet voor iedereen verplicht of noodzakelijk. Toch zijn er verschillende situaties waarin het verstandig kan zijn om er een te laten maken.

1. Je bepaalt zelf wie jouw erfgenamen zijn

Zonder testament bepaalt de wet wie van jou erft. Daarbij wordt gewerkt met verschillende groepen erfgenamen:

1. je echtgenoot of geregistreerd partner, je kinderen en hun afstammelingen;

2. je ouders, broers, zussen en hun afstammelingen;

3. je grootouders en hun afstammelingen, zoals ooms, tantes, neven en nichten;

4. je overgrootouders en hun afstammelingen.

Pas wanneer er in een eerdere groep geen erfgenamen zijn, wordt naar de volgende groep gekeken.

Wil je dat bijvoorbeeld een goede vriend, stiefkind, vereniging of goed doel van jou erft? Dan kun je dat in je testament regelen. Een belangrijk aandachtspunt geldt voor samenwoners. Ben je niet getrouwd en heb je geen geregistreerd partnerschap? Dan is je partner volgens het wettelijke erfrecht niet automatisch jouw erfgenaam. Ook een samenlevingscontract maakt je partner niet vanzelf erfgenaam. Wil je dat je partner van jou erft, dan is een testament vaak nodig.

2. Je zorgt voor duidelijkheid voor je nabestaanden

Een overlijden brengt vaak veel emoties en regelwerk met zich mee. Als je vooraf duidelijk vastlegt wie wat erft en wie bepaalde zaken regelt, kan dat onzekerheid en discussie tussen nabestaanden helpen voorkomen. Je kunt bijvoorbeeld aangeven wie bepaalde bezittingen krijgt, wie jouw nalatenschap afhandelt en welke voorwaarden voor een erfenis gelden. Een testament voorkomt natuurlijk niet iedere mogelijke discussie, maar het kan wel veel duidelijkheid geven over jouw wensen.

3. Je kunt een voogd voor je kinderen aanwijzen

Heb je minderjarige kinderen? Dan kun je vastleggen wie je als voogd wilt aanwijzen voor het geval er na jouw overlijden geen ouder met gezag meer is. Dat kan in een testament, maar ook via het gezagsregister. Zijn beide ouders overleden en is er geen voogd aangewezen, dan bepaalt de rechter wie de voogd wordt. Overlijdt één ouder terwijl de andere ouder gezamenlijk gezag heeft? Dan houdt de overlevende ouder in principe het gezag. Er is in dat geval dus niet automatisch een voogd nodig.

4. Je kunt afspraken maken over de erfenis van jonge kinderen

Een kind van 18 jaar is volgens de wet meerderjarig. Dat betekent niet dat je het prettig hoeft te vinden wanneer een kind op die leeftijd direct vrij over een grote erfenis kan beschikken. In een testament kun je daarom bewind over een erfenis instellen. Een bewindvoerder beheert het vermogen dan gedurende de periode die in het testament is bepaald. Dat kan bijvoorbeeld tot het kind 23 of 25 jaar is. De notaris kan uitleggen welke vorm van bewind bij jouw situatie en wensen past.

5. Je kunt de erfbelasting meenemen in je planning

Een goed opgesteld testament kan in sommige situaties helpen om de nalatenschap fiscaal gunstiger te regelen. Hoeveel erfbelasting iemand betaalt, hangt onder andere af van de relatie tot de overledene, de waarde van de erfenis en de geldende vrijstellingen en tarieven. Een testament betekent daarom niet automatisch dat je erfbelasting bespaart. Wat verstandig is, verschilt per gezin en vermogen. Laat een notaris of andere deskundige daarom berekenen wat verschillende keuzes in jouw situatie betekenen.

Wat zet je in een testament?

Wat er precies in een testament staat, hangt af van jouw persoonlijke situatie en wensen. Dit zijn enkele veelvoorkomende onderwerpen.

Erfgenamen aanwijzen

Je kunt aangeven wie jouw erfgenamen zijn en welk deel van jouw nalatenschap zij krijgen. Dat kunnen familieleden zijn, maar bijvoorbeeld ook vrienden of goede doelen.

Een legaat opnemen

Met een legaat laat je een specifiek geldbedrag of een bepaalde bezitting na aan iemand of aan een organisatie. Denk bijvoorbeeld aan een geldbedrag voor een kleinkind of een kunstwerk voor een goede vriend. Een legataris is niet automatisch ook erfgenaam.

Een executeur benoemen

Je kunt in je testament een executeur benoemen. Deze persoon helpt na jouw overlijden bij het afhandelen van de nalatenschap. Wat een executeur precies mag en moet doen, hangt af van wat er in het testament staat. Een executeur kan bijvoorbeeld schulden betalen, bezittingen beheren en de aangifte erfbelasting regelen. De uiteindelijke verdeling van de nalatenschap ligt niet in alle gevallen bij de executeur. Kies daarom iemand die je vertrouwt en bespreek bij voorkeur vooraf of diegene deze taak wil uitvoeren.

Een bewindvoerder aanwijzen

Je kunt bepalen dat een erfenis tijdelijk door een bewindvoerder wordt beheerd. Dat kan bijvoorbeeld nuttig zijn wanneer een erfgenaam nog jong is of om een andere reden niet direct zelf het vermogen moet beheren. In het testament kun je laten vastleggen hoelang het bewind duurt en welke bevoegdheden de bewindvoerder heeft.

Een uitsluitingsclausule opnemen

Met een uitsluitingsclausule kun je onder bepaalde omstandigheden regelen dat wat iemand van jou erft privévermogen van die erfgenaam blijft. Sinds 1 januari 2018 vallen erfenissen bij huwelijken waarop de wettelijke beperkte gemeenschap van goederen van toepassing is in principe al buiten de gemeenschap. Bij oudere huwelijken en in specifieke situaties kan een uitsluitingsclausule nog steeds relevant zijn. Laat je hierover adviseren door de notaris.

Iemand onterven

Je kunt een wettelijke erfgenaam in een testament onterven. Voor kinderen gelden daarbij bijzondere regels. Een onterfd kind kan in veel gevallen nog aanspraak maken op de zogenoemde legitieme portie. Dat is een geldvordering ter grootte van de helft van het erfdeel waarop het kind volgens de wet recht zou hebben gehad. Een kind heeft na onterving dus niet automatisch recht op spullen uit de nalatenschap, maar kan wel een financiële aanspraak hebben.

Regelingen voor samengestelde gezinnen

Bij een samengesteld gezin kan een testament extra belangrijk zijn. Je kunt bijvoorbeeld afspraken maken over de positie van je eigen kinderen, stiefkinderen en je nieuwe partner. Een stiefkind is zonder testament bijvoorbeeld niet automatisch erfgenaam van een stiefouder. Je kunt een stiefkind wel in je testament tot erfgenaam benoemen. Omdat de gevolgen bij samengestelde gezinnen ingewikkeld kunnen zijn, is persoonlijk advies van een notaris hierbij verstandig.

Bedrijfsopvolging regelen

Heb je een eigen onderneming? Dan kun je in je testament rekening houden met de voortzetting van het bedrijf na je overlijden. Je kunt bijvoorbeeld afspraken maken over wie de onderneming krijgt en hoe andere erfgenamen worden gecompenseerd. Daarbij spelen vaak ook fiscale en financiële gevolgen een rol. Laat daarom een testament met bedrijfsopvolging altijd goed afstemmen op je ondernemingsstructuur en persoonlijke situatie.

Digitale nalatenschap regelen

Je digitale leven hoort tegenwoordig ook bij je nalatenschap. In een testament kun je bijvoorbeeld regelingen opnemen over digitale bestanden en socialmedia-accounts. Je kunt vastleggen wie bepaalde zaken mag regelen of wat je met accounts wilt laten gebeuren.

Kun je uitvaartwensen in een testament zetten?

Je kunt afspraken rondom je uitvaart vastleggen, maar een testament is daarvoor niet altijd de handigste plek. Een testament wordt soms pas ingezien nadat de eerste beslissingen over de uitvaart al genomen moeten worden. Daarom is het verstandig om belangrijke uitvaartwensen ook op een plek te bewaren die je nabestaanden snel kunnen vinden, in een uitvaartplanner bijvoorbeeld. Bepaalde uitvaartwensen kun je daarnaast opnemen in een codicil. Een geldig codicil moet onder andere met de hand zijn geschreven, gedateerd en ondertekend. Vertel een of meer mensen die je vertrouwt waar je jouw uitvaartwensen hebt vastgelegd.

Hoe vaak moet je een testament controleren?

Een testament blijft geldig totdat je het laat wijzigen of herroepen. Toch is het verstandig om regelmatig te controleren of het nog bij jouw leven past. Denk daar bijvoorbeeld aan bij:

• een huwelijk, scheiding of nieuwe relatie;

• de geboorte of adoptie van een kind;

• het overlijden van je partner of een erfgenaam;

• de aankoop of verkoop van een onderneming;

• grote veranderingen in je vermogen;

• wijzigingen in wet- en regelgeving.

Tip: bekijk een bestaand testament iedere vijf tot tien jaar opnieuw, of eerder als je persoonlijke situatie verandert.

Hoe weten nabestaanden of er een testament is?

Nederlandse notarissen melden testamenten aan bij het Centraal Testamentenregister (CTR). Na een overlijden kan bij het CTR worden nagegaan of de overledene een testament had, wanneer dit is opgesteld en welke notaris het testament heeft gemaakt. De inhoud van het testament staat niet in het register. Daarvoor moet contact worden opgenomen met de notaris die het testament bewaart. Het is daarnaast verstandig om iemand die je vertrouwt te vertellen dat je een testament hebt laten maken. Je hoeft daarbij natuurlijk niet te vertellen wat erin staat.

Is een testament opstellen nodig?

Niet iedereen heeft een testament nodig. Als de wettelijke verdeling precies aansluit bij jouw wensen, kan het zijn dat je zonder testament goed uitkomt. Een testament is vooral het overwegen waard als je bijvoorbeeld:

• zelf wilt bepalen wie van jou erft;

• ongehuwd samenwoont;

• een samengesteld gezin hebt;

• minderjarige kinderen hebt;

• een goed doel, vriend of stiefkind iets wilt nalaten;

• een executeur wilt aanwijzen;

• voorwaarden aan een erfenis wilt verbinden;

• een onderneming hebt;

• specifieke wensen hebt voor de verdeling van je vermogen.

Twijfel je of een testament in jouw situatie nodig is? Dan kun je je wensen met een notaris bespreken. Die kan uitleggen wat er zonder testament gebeurt en welke gevolgen verschillende keuzes hebben. Zo kun je zelf bepalen wat voor jou belangrijk is en zorg je ervoor dat jouw nalatenschap zo veel mogelijk wordt afgehandeld zoals jij dat voor ogen hebt.