Religieuze uitvaartrituelen

Geloof en levensbeschouwing spelen vaak een grote rol bij de invulling van een afscheid. Hoe we naar het leven kijken, of dat nu vanuit een religie, culturele tradities of een persoonlijke overtuiging zoals het humanisme is, bepaalt mede de rituelen rondom de dood. In dit artikel staan we specifiek stil bij de gebruiken en uitvaartrituelen binnen vijf grote religieuze stromingen: het christendom, de islam, het jodendom, het hindoeïsme en het boeddhisme.

5 x Religieuze uitvaartrituelen

Christendom: het einde van het aardse leven

Voor christenen markeert de dood het einde van het aardse leven en het begin van het eeuwige leven bij God. Binnen veel christelijke tradities wordt geloofd dat lichaam en ziel na het overlijden van elkaar worden gescheiden. Veel christenen putten troost uit de hoop op een weerzien met hun dierbaren en het leven in Gods nabijheid. De invulling van een christelijke uitvaart verschilt per kerkgenootschap. Binnen de rooms-katholieke traditie vindt voorafgaand aan de uitvaart vaak een avondwake of gebedsviering plaats. Tijdens de uitvaart worden gebeden uitgesproken, Bijbelteksten gelezen en liederen gezongen. Ook kunnen afscheidsrituelen met kaarsen, wierook en wijwater onderdeel zijn van de viering. Bij het graf wordt vaak gezamenlijk het 'Onze Vader' gebeden.

Islam: de overgang naar het eeuwige leven

Binnen de islam wordt de dood gezien als een overgang naar het eeuwige leven. Na het overlijden verblijft de ziel in een tussenwereld tot de Dag des Oordeels. Op die dag beoordeelt Allah ieder mens op zijn of haar daden tijdens het leven. Respect voor de overledene staat centraal. Daarom wordt het lichaam met grote zorg behandeld en volgens de islamitische traditie ritueel gewassen (ghusl), meestal drie keer of vaker indien nodig. Vervolgens wordt de overledene in een lijkwade gewikkeld en bij voorkeur begraven met het gezicht of de rechterzijde richting Mekka. De begrafenis vindt doorgaans zo snel mogelijk na het overlijden plaats.

Lees hier verder over de islamitische uitvaartrituelen.

Hindoeïsme: de reis van de ziel

Binnen het hindoeïsme wordt de dood gezien als een overgang naar een volgende fase in de kringloop van wedergeboorte. Veel hindoes kiezen voor crematie, omdat dit volgens de traditie de ziel helpt zich los te maken van het lichaam en haar verdere reis voort te zetten. Het uiteindelijke doel is het bereiken van moksha: bevrijding uit de cyclus van geboorte, dood en wedergeboorte en eenwording met Brahman. De pandit, de hindoepriester, begeleidt de familie bij de voorbereiding en de uitvaart. Tijdens de plechtigheid worden verschillende rituelen uitgevoerd, waaronder de pindh-ceremonie. Vaak loopt een zoon of een ander naaste familielid meerdere keren rond de kist of baar met een brandende diya, een traditioneel olielampje dat symbool staat voor zuiverheid, bescherming en het eeuwige licht. Aan het einde van de crematie leggen nabestaanden vaak bloemblaadjes en geurige kruiden bij de overledene als laatste eerbetoon.

Lees hier meer over de Hindoestaanse uitvaartrituelen.

Boeddhisme: een goede wedergeboorte

Binnen het boeddhisme staat de dood niet los van de kringloop van wedergeboorte. Uitvaartrituelen zijn erop gericht de geest van de overledene los te laten van het aardse bestaan en de overgang naar een gunstige wedergeboorte te ondersteunen. Afhankelijk van de boeddhistische stroming en culturele tradities kan gekozen worden voor een begrafenis of crematie. Tijdens de uitvaart wordt vaak gebeden, gemediteerd en worden mantra's gereciteerd. Een monnik of andere spirituele begeleider kan de ceremonie leiden. In veel boeddhistische tradities worden goede daden en gebeden opgedragen aan de overledene, in de hoop dat deze bijdragen aan een gunstige wedergeboorte of het pad naar verlichting.

Lees hier over de rituelen bij een boeddhistische uitvaart.

Jodendom: leven bij God

Binnen het jodendom wordt de dood gezien als een overgang naar het leven bij God. Veel joden geloven daarnaast in de uiteindelijke lichamelijke opstanding van de doden, al verschillen de opvattingen hierover tussen de verschillende joodse stromingen. Een joodse uitvaart is doorgaans eenvoudig en ingetogen. Binnen het orthodoxe jodendom is crematie niet toegestaan en wordt de overledene begraven, vaak met het gezicht richting Jeruzalem. Tijdens de rouwperiode kan het scheuren van een kledingstuk of een zwart lint (keria) een zichtbaar teken van verdriet zijn. Tijdens of na de begrafenis worden gebeden uitgesproken, waaronder vaak de Kaddisj, het gebed waarin Gods naam wordt geheiligd. Veel aanwezigen helpen mee met het dichten van het graf als laatste eerbetoon. Bij een later bezoek aan het graf wordt vaak een steentje achtergelaten als teken dat de overledene niet is vergeten.

Meer weten over de joodse uitvaartrituelen? Klik dan hier.